میکروکتاب
    
    

    

    
    

    

استثنایی ها

ناشناخته

فصل اول

اثر متیو

تصویر ناقصی از موفقیت

توصیف موفقیت افراد موفق، بر اساس ویژگی‌های شخصیتی، مثل آن می‌ماند که بلندی یک درخت بسیار بلند را فقط وابسته به دانه کاشته شده آن بدانیم. البته که دانه مهم است، اما دسترسی کافی به نور خورشید، آب و خاک حاصلخیز نیز حائز اهمیت است. حتی شانس هم به درخت کمک می‌کند تا از بیماری‌ها، آفات وچوب برها در امان باشد.

در میکروکتاب استثنایی‌ها به این نتیجه می‌رسیم که فقط بررسی ویژگی‌های فردی برای موفقیت اشتباه است. افراد موفق می‌توانند از فرصت‌های خوبی که توسط محیط، جامعه، ارث، شانس و سایر مزایای پنهان ایجاد شده، بهره‌مند شوند.

بسیاری از این مزایا از نظر پنهان هستند و به طور گسترده قابل درک نیستند و بسیاری از آنها شانسی توزیع می‌شوند. اما با درک این عوامل، می‌توانیم آنها را در مدارس، سازمان‌ها، زندگی خود و کودکانمان مهندسی کنیم و فرصت موفقیت را در دسترس همه قرار دهیم

هاکی در کانادا و توهم شایستگی

برای نشان دادن اینکه مزایای پنهان چگونه روی موفقیت تاثیرگذار هستند، به بازی هاکی روی یخ در کانادا نگاهی می‌اندازیم.

در کانادا بازی هاکی برای بسیاری از پسران، در کودکی و حتی قبل از مهدکودک آغاز می‌شود. آنها در طول بازی‌هایی که تا رسیدن به سن نوجوانی انجام می‌دهند، دائما ارزیابی می‌شوند و در نهایت بر اساس توانایی‌هایشان وارد لیگ‌های مختلف می‌‌‌شوند، و در اواسط دوره نوجوانی، بهترین بازیکنان وارد لیگ‌برتر نوجوانان می‌شوند و بسیاری از این بازیکنان به ستاره‌های حرفه‌ای هاکی تبدیل خواهند شد.

روند پیشرفت و انتخاب استعدادهای هاکی در کانادا شایسته سالاری محض است. تنها، توانایی و شایستگی افراد ملاک است و این رویکرد نه تنها برای ورزش، بلکه برای آموزش، هنر و علوم هم استفاده می‌شود. بر همین اساس ستارگان ورزش و نوازندگان توانمند شناسایی می‌شوند و نظام آموزشی نخبه، دانشمندان و رهبران آینده را انتخاب می‌کند.

آیا واقعا اینگونه است؟

پدیده سن نسبی

در دهه ۱۹۸۰، روانشناس کانادایی راجر بردزلی، با خانواده‌اش در حال تماشای بازی هاکی لیگ قهرمانان بود، همسرش پائولا متوجه چیز غیرعادی در زیرنویس برنامه شد: تعداد زیادی از بازیکنان در ژانویه، فوریه و مارس متولد شده بودند.

این امر باعث شد تحقیقاتی انجام شود که در آن راجر، پائولا و همکارش آ. اچ. تامسون لیگ هاکی جوانان اونتاریو را از نظر جمعیتی و آماری بررسی کنند. آنها تأیید کردند که بیشتر بازیکنان با اختلاف زیاد در ماه ژانویه به دنیا آمدند. ماه فوریه بعد از ژانویه دومین ماه تولد و بعد از آن مارس بود. آنها همان الگو را در لیگ ملی هاکی هم مشاهده کردند و در نهایت یک قاعده کلی پیدا کردند: در بین بازیکنان نخبه هاکی کانادا: ۴۰٪ در ماه ژانویه و مارس، ۳۰٪ در آوریل و ژوئن، ۲۰٪ در ماه‌های ژوئیه و سپتامبر و ۱۰٪ در ماه‌های اکتبر و دسامبر متولد شده‌اند.

علت این موضوع هم این بود که ۱ ژانویه آخرین زمان برای پیوستن به لیگ‌های مختلف بود. در یک گروه سنی، کسانی که در اوایل سال به دنیا آمده بودند بزرگتر از آنهایی هستند که در اواخر سال به دنیا آمده‌اند. یعنی بازیکنی که در اوایل ماه ژانویه متولد شده بودند، با کسی که در اواخر دسامبر متولد شده‌اند بازی می‌کردند، در حالی که نسبت به آنها به اندازه ۱۲ ماه از نظر فیزیکی، قدرت و بلوغ بزرگتر بودند.

تاثیرات سن نسبی در سایر ورزش‌ها هم قابل مشاهده است:

در بسکتبال جوانان آمریکایی، آخرین تاریخ پیوستن به لیگ ۳۱ ژوئیه است. اکثر بازیکنان لیگ در ماه آگوست متولد شده‌اند.

در انگلستان، آخرین تاریخ پیوستن به لیگ برتر فوتبال، ۱ سپتامبر است. در یک مقطع در دهه ۱۹۹۰، لیگ برتر ۲۲۸ بازیکن داشت که بین سپتامبر و نوامبر متولد شده بودند، اما تنها ۱۳۶ نفر بین ژوئن و آگوست متولد شده بودند.

در فوتبال بین المللی، آخرین تاریخ پیوستن اول ژانویه است. در تیم ملی فوتبال کشور جمهوری چک در سال ۲۰۰۷ که در فینال جام جهانی شرکت کرد، ۱۵ بازیکن از ۲۱ بازیکن در ژانویه، فوریه و مارچ متولد شده بودند.

بهترین بازیکنان این ورزش‌ها بسیار ماهر هستند. اما بسیاری هم از ماه تولدشان بهره‌مند شده‌اند.

سن نسبی در آموزش و پرورش

سن نسبی روی تحصیل هم تاثیر می‌گذارد. کودکان متولد شده در نیمه دوم سال، از همکلاسی‌های نیمه اولی‌شان بهتر عمل می‌کنند.

اقتصاددانان، کلی بدارد و الیزابت داوئی، یک مطالعه روی روند نمرات ریاضیات و علوم انسانی در آزمون بین المللی (TIMSS) که هر ۴ سال یکبار در سراسر جهان برگزار می‌شود، انجام دادند. بدارد و داوئی دریافتند که کودکان بزرگترین بین ۴ تا ۱۲ درصد امتیاز بهتری نسبت به جوان‌ترین فرد کسب کردند. جالب است بدانید که این تفاوت می‌تواند تعیین کند که آیا دانش‌آموز واجد شرایط برای برنامه‌های مخصوص تیزهوشان هست یا خیر!

به نظر می‌رسد که اثر نسبی بودن سن، حتی در کالج هم ادامه پیدا کرده است. در مطالعه دانشجویان کالج امریکا، بدارد و داوئی متوجه شدند که تعداد دانش‌آموزان جوان در یک کلاس ۶.۱۱٪ کمتر از حد انتظار بوده است. داوئی می گوید: " که انتخاب خودسرانه‌ی آخرین تاریخ پیوستن بسیار غم‌انگیز است این کار تاثیرات طولانی مدتی را ایجاد می‌کند و به نظر نمی‌رسد هیچ فردی متوجه این مسئله باشد."

مزیت انباشته یا اثر متیو

چرا تاثیر سن نسبی در جوانان، به بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند؟

پاسخ این سوال، پدیده‌ای به نام مزیت انباشته شده است، که توسط جامعه‌شناس، رابرت مورتون با توجه به آیه متیو انجیل ۲۵:۲۹ به نام "اثر متیو" نام گذاری شد:

"زیرا هر که دارد، بیشتر به او داده خواهد شد و به فراوانی خواهد داشت؛ اما آن که ندارد، حتی آنچه دارد نیز از او گرفته خواهد شد."

در مزیت انباشته، کسانی که موفقیت‌های نسبی بدست می‌آورند فرصت‌های بیشتری برایشان فراهم می‌شود تا موفقیت بیشتری هم کسب کنند، در حالی که کسانی که عقب‌تر هستند از این فرصت‌ها پیدا نمی‌کنند.

مزیت انباشته شده در یک چرخه ۳ مرحله‌ای کار می‌کند:

۱.انتخاب: مزایای اولیه باعث می‌شود تا فرد شناسایی شده و به عنوان «با استعداد» انتخاب شود.

۲.جریان: جوانان انتخاب شده به گروه‌های نخبه دسته‌بندی می‌شوند.

۳.تجربه متمایز: جوانان در گروه‌های نخبه از تدریس، مربی، آموزش و تجربه بیشتر بهره‌مند می‌شوند که توانایی‌های آنها را افزایش می‌دهد و باعث می‌شود که آنها در سطوح بالایی از استعداد قرار بگیرند.

در واقع مزیت انباشته، پاسخ این سوال است که چرا اثر نسبی سن در طول زمان باقی می‌ماند. در هاکی، بازیکنان نسبتا بزرگ‌تر به دلیل برتری در قدرت و بلوغ، به عنوان استعداد برتر انتخاب می‌شوند. آنها به گروه‌های نخبه‌ای تقسیم می‌شوند که در آن مربی بهتری دارند، با هم تیمی‌های بهتری تمرین می‌کنند و در برابر رقبای بهتری بازی می‌کنند و ۲ تا ۳ برابر بیشتر روی یخ هستند. با گذشت زمان، این چرخه بازیکنان خوب را به بازیکنان بزرگ و بازیکنان بزرگ را به بازیکن‌های استثنایی تبدیل می‌کند.

در آموزش و پرورش، دوره‌ مزیت انباشته زمانی شروع می‌شوند که تاثیرات سن نسبی به کودکان بزرگتر در برنامه‌های تیزهوشان و کلاس‌های پیشرفته کمک می‌کند.

چرخه مزیت انباشته بر روانشناسی کودک هم تاثیر می‌گذارد. بچه‌ها با عنوان «خاص» انتخاب می‌شوند تا برای موفقیت، تشویق شده و انگیزه و هویت پیدا ‌کنند. در همین حال، بچه‌های نسبتا جوانتر که عقب‌تر از همسالان خود می‌مانند، به عنوان ضعیف شناخته می‌شوند و به چرخه‌های دائمی دلسردی و عدم موفقیت می‌رسند.

راه حل

مزایای سن نسبی نه تنها خودسرانه و غیرمنصفانه است، بلکه ناکارآمد هم هست. موسساتی که به دنبال شناسایی و پرورش استعدادها هستند، به طور سیستمی استعدادهای بالقوه متولد شده در ماه اشتباه را نادیده می‌گیرند. آنها به طور پیش فرض افرادی را به عنوان افراد شکسته خورده خط می‌زنند و کسانی را که به اندازه کافی خوش شانس نیستند تا شروع اولیه خوبی داشته باشند را نادیده می‌گیرند.

حل این مشکل سخت نیست. لیگ‌های هاکی را می‌توان بر اساس ماه تولد به ۲ یا ۳ گروه تقسیم کرد تا اثر مزیت سن نسبی به حداقل برسد. مدارس هم می‌توانند همین کار را انجام دهند اما اکثر مردم از این مشکل آگاه نیستند یا تصمیم می‌گیرند آن را نادیده بگیرند و به اشتباه، اعتقاد دارند که این دستاورد ناشی از استعداد و سخت‌کوشی است.